WILLEMSTAD - Na de rode mangrove uit deel twee van deze serie, richt Paul Stokkermans zijn blik nu op de zwarte mangrove. Deze boom groeit verder van de zee af en heeft een fascinerend systeem ontwikkeld om te overleven in het brakke milieu van Curaçao’s mangrovebossen. Waar de rode mangrove zout filtert via zijn wortels, kiest de zwarte mangrove voor een andere aanpak: hij scheidt overtollig zout gewoon uit via zijn bladeren.
Door | Paul Stokkermans
De zwarte mangrove heet in het Latijn Avicennia germinans. Hij wordt zwarte mangrove genoemd omdat het kernhout donkerbruin tot zwart is. Net zoals de rode mangrove bevat de zwarte mangrove tannine dat gebruikt kan worden in de leerlooierij.
Groeiwijze
De zwarte mangrove is een kleine boom die 12 meter hoog kan worden. De bladeren zijn langwerpig en zijn kleiner dan die van de rode mangrove. De bloemen hebben 4 kroonbladeren met een witte kleur.
De bloemen produceren nectar, zijn zoetgeurend en trekken bijen aan. De bijen maken zogenaamde mangrovehoning van de nectar.
Ademhaling van de wortels
In het vorige artikel hebben we al gezien dat een modderige natte bodem geen lucht bevat. Het wortelstelsel van de zwarte mangrove bestaat daarom uit lange ondergrondse kabelwortels waaruit honderden luchtwortels (pneumatoforen) ontspruiten.
De luchtwortels zijn net snorkels die (bij laagtij) boven het water uitsteken en zo kunnen ademhalen. De ademhaling gebeurt door de zogenaamde lenticellen die zich bevinden op de luchtwortels. Het is nu ook duidelijk waarom de zwarte mangroven iets meer landinwaarts groeien dan de rode mangrove. De pneumatoforen zijn namelijk niet erg lang en kunnen makkelijk onder water komen te staan.
Als de pneumatoforen onder water zouden komen te staan kunnen ze niet meer ademhalen. Vandaar dat ze dus meer landinwaarts groeien waar het waterniveau lager is.
Stabiliteit
In de zachte modder kunnen bomen makkelijk omvallen omdat modder geen steun verleent. De rode mangrove heeft daarom steltwortels. De zwarte mangrove heeft deze steltwortels niet.
In plaats van steltwortels heeft de zwarte mangrove lange horizontale ondergrondse kabelwortels (cable roots). Deze lange horizontale ondergrondse kabelwortels verlenen stabiliteit aan de zwarte mangrove zodat hij niet omvalt in de modder.
Zoutresistentie
De rode mangrove heeft wortels die het zout uit het water kunnen filteren. De zwarte mangrove heeft zo’n filtermechanisme niet. In plaats daarvan scheidt de zwarte mangrove het zout uit via de bladeren. Op de bladeren kan je daarom vaker zoutkristallen zien. Het uitscheiden van zout gebeurt door gespecialiseerde cellen die ook wel zoutklieren worden genoemd.
Het kunnen uitscheiden van zout is ook om een andere reden interessant. Dit unieke mechanisme heeft namelijk ook potentie voor de landbouw. Als gevolg van bepaalde landbouwtechnieken, en als gevolg van de stijging van de zeespiegel, worden bepaalde landbouwgebieden zouter waardoor ze minder of niet meer geschikt zijn voor het telen van landbouwgewassen.
Als wij echter dit mechanisme zouden kunnen inbouwen in landbouwgewassen dan zouden we deze gewassen toch kunnen telen op bodems waar dit normaal niet zou kunnen vanwege het hoge zoutgehalte.
Verder verzamelden sommige inheemse volkeren het zout op de bladeren van de zwarte mangrove voor culinaire of medische doeleinden. Alhoewel dit niet veel gebeurde kan toch het zout op de bladeren van de zwarte mangrove worden beschouwd als een soort noodvoorraad aan zout daar waar men zout niet op een andere wijze kon verkrijgen.
In dit artikel is uitvoerig ingegaan op de zwarte mangrove. Hij groeit verder landinwaarts omdat zijn luchtwortels (pneumatoforen) niet zo ver uitsteken boven het water. Hij is in staat zout uit te scheiden via de bladeren. In het volgende artikel komt de witte mangrove aan de orde. Deze mangrove groeit nog verder landinwaarts dan de zwarte mangrove.
Deel 1 - Wat zijn mangroven
Deel 2 - De rode mangrove
Deel 4 - De witte mangrove
Deel 5 - De Knoopmangrove
Over de auteur:
Ir. Paul Stokkermans is gepensioneerd landbouwingenieur en ex-directeur van Carmabi en ex-beleidsmedewerker van de toenmalige Dienst Economische Zaken (DEZ) op Curaçao. Momenteel is hij directeur van Scientegia Solutions
